Creatieve kracht in het gespecialiseerd onderwijs

Wat werkt, waar krijgen jij en je team energie van? En wat is de impact op de leerlingen? Op 21 januari maken we je wegwijs in het culturele veld, zodat je een pad kunt gaan bewandelen dat past bij jouw school.

“Je kunt als kind pech hebben en opgroeien in een omgeving met onveiligheid en chronische stress. […] Dan start je met een achterstand en wordt er extra veel veerkracht van je gevraagd terwijl je juist minder kansen hebt om die optimaal te ontwikkelen. Willen we kinderen gelijke kansen geven, dan zullen we ze ongelijk moeten behandelen.” Iedereen kan het verschil maken, door Leony Coppens.

Inspiratoren uit het veld vertellen hoe zij cultuuronderwijs verankeren op hun school. Hoor en ervaar welke manier zij kunst en cultuur een vaste plek in de (structuur van) school geven, welke samenwerkingen zij hebben opgezet met het culturele veld en welke belemmeringen ze hebben overwonnen. 

Het programma

• 15:00 uur – Inloop
• 15:30 uur – Welkom
• 15:40 uur – Ritme reguleert door Natalie Gluschke

  • Hoe creëer je de veerkracht die zo hard nodig is in het gespecialiseerd onderwijs? Hoe breng je een systeem dat ontregeld is door stress of traumatische ervaringen tot rust? Kunstonderwijs kan een cruciale rol vervullen.

• Over de inspiratiesessie 'Ritme reguleert' door Natalie Gluschke

  

  Muziek en kunst leggen een verbinding met het non verbaal onbewuste deel van de hersenen en kunnen dat wat onbewust is naar het bewuste deel van onze hersenen halen. Zo kunnen we uitdrukken waar we geen woorden voor hebben of waar we ze niet voor kunnen vinden. Muziek is ritme en ritme reguleert. Denk maar aan hoe we als eerste werden gereguleerd: door de hartslag van onze moeder en later door het wiegen op de arm. Samen zingen helpt je je ademhaling te controleren en te reguleren, iets dat juist door stress zo ontregeld kan zijn. Daarnaast brengt het verbinding en maakt je deel van de groep, waarmee het een stukje veiligheid geeft. Die verbinding zorgt dat onze alarmsystemen even tot rust mogen komen, en hoe vaker we dit doen, hoe makkelijker het zal gaan.

  Deze sessie zal gaan over de rol die kunst en met name muziek kan spelen bij regulatie en het begeleiden of voorkomen van reacties die gekoppeld zijn aan trauma.

  Natalie Gluschke is muziekdocent en traumaverlener. Onderstaande video over het muziekprogramma van Stichting Philomela voor Taalscholen laat zien hoe Natalie werkt; waarom muziek van belang is voor de taalontwikkeling en hoe kinderen kunnen groeien in hun zelfvertrouwen of in de groep.

  Je cookie instellingen blokkeren deze content.
  Pas je instellingen aan om de content alsnog in te laden.

• 16:25 uur – Pauze en overgang naar deel 2
  • In deel 2 gaan we in groepjes uiteen. Ieder groepje gaat in gesprek met een culturele partner en GO-school over hun samenwerking: wat werkt en waar lopen ze tegenaan?

• Het Filiaal theatermakers & SBO De Wenteltrap

  Het Filiaal theatermakers en SBO de Wenteltrap IJsselstein zoomen in op het maaktraject rond de voorstelling Oom Fjodor. Met de thematiek uit de voorstelling konden leerlingen met drama en muziek zelf hun creatieve proces vormgeven. 

  Het Filiaal theatermakers ontwikkelt met grote zorg en aandacht omlijstend lesmateriaal voor het basisonderwijs bij een theaterervaring. Met kwalitatief goed theater en kunstonderwijs verleiden ze kinderen buiten de lijnen te denken en door verschillende brillen naar de wereld te kijken. 

  SBO de Wenteltrap uit IJsselstein vertelt hoe ze met CmK en de schoolbegeleiding vanuit Kunst Centraal cultuureducatie stevig heeft geborgd in het curriculum.  

  Wat betekent dit maaktraject dan voor de leerlingen? En wat leren school en culturele partner van elkaar? 

  Aan tafel zitten Anne Marie Knippels (Het Filiaal theatermakers), Martijn Grootscholten SBO de Wenteltrap) en Kika Brinkman (schoolbegeleider GO Kunst Centraal).

• Universiteitsmuseum Utrecht & SBO Sint Maarten (i.s.m. Landschap Erfgoed Utrecht)
• Filmhub Midden, Hoogt on Tour & STIP VSO

  “Wat filmeducatie oplevert voor onze leerlingen? Het geeft ze zelfvertrouwen, onontdekte talenten worden zichtbaar, het draagt bij aan hun sociale weerbaarheid, het stimuleert het creatief denken, het maakt leren betekenisvol, ze hebben zo ontzettend veel plezier…en nog veel meer!” aldus Louise Doornenbal van STIP VSO.

  STIP VSO werkt sinds 2021 samen met Filmhub Midden, Hoogt on Tour en diverse filmdocenten om film vast onderdeel van de lessen op school te laten zijn. Benieuwd hoe zij dit aanpakken en hoe het aansluit bij de verschillende leerlingen op school? Wat het oplevert en wat uitdagingen zijn? Sluit je aan bij het tafelgesprek filmeducatie in het go.

  Aan tafel zitten Louise Doornenbal (STIP VSO), Judith Nuijen (projectleider filmeducatie STIP VSO en filmdocent), Marjolein Vogel (Hoogt on Tour) en Lukas van der Starre (Filmhub Midden).

  Lees hier verder over de ‘proeftuin’, de pilot speciaal onderwijs van Filmhub Midden.

• Vocal Statements & VSO Kentalis

  Sinds enkele jaren werkt het KCU samen met Vocal Statements. Vocal Statements maakt muziekprojecten op maat die ruimte geven aan de eigen stem van jongeren. Door middel van het schrijven van statements, samen zingen en storytelling biedt Vocal Statements jongeren een podium om hun eigen stem te ontwikkelen en hem vervolgens te durven gebruiken. Vocal Statements doet dit vanuit de missie dat dat leerlingen in het speciaal onderwijs zichzelf serieus nemen, dat ze zich durven laten zien en dat hun stem wordt gehoord. Dit is niet alleen belangrijk op school, maar zeker ook in de wereld daarbuiten.

  Met zingen, storytelling en het schrijven van statements ontdekken de leerlingen hun eigen stem en leren die op school én daarbuiten ook te gebruiken.

• Emése van der Steen & SO Noorderlicht

  Emése van der Steen is theaterdocent en gespecialiseerd in lesgeven in het speciaal onderwijs.  

  Het is haar droom om zoveel mogelijk leerlingen te bereiken en hen een mogelijkheid te bieden tot het uiten en laten zien van zichzelf. Omdat dit best een uitdaging kan zijn in het speciaal onderwijs geeft ze niet zomaar dramalessen, de dramalessen die ze aanbiedt zijn non-verbaal en speciaal ontwikkelt voor de doelgroep.  

  Non-verbale dramalessen, wat is dat?

  De uit Engeland afkomstige non-verbale drama methode is een manier om jonge mensen met leerproblemen de ervaring van theater te laten beleven. Zonder woorden, ondersteund met muziek worden er gedurende 30/45 minuten scènes gespeeld voor en door de leerlingen. Door middel van herhaling, structuur en props worden de leerlingen begeleid tot het zelfstandig en/of samen spelen van theatrale scènes. 

  De kracht hiervan is dat elke leerling direct en op een eigen manier betrokken en onderdeel kan zijn in de scenes. 

  Aan de hand van praktijkvoorbeelden op SO het Noorderlicht in Zeist ontdek je wat non verbaal theater kan beteken voor jouw leerlingen! 

  Aan tafel zitten Emése van der Steen, Muriel Gordijn (Kunst Centraal) en SO Noorderlicht.

• 17:10 uur – Conclusies, start open space en borrel
• 17:15 tot 18:00 uur – Ontmoeting en napraten

Meer informatie

Doelgroep iedereen werkzaam in en rond het gespecialiseerd onderwijs in de provincie en stad Utrecht
Datum woensdag 21 januari 2026
Tijd 15:30 – 18:00 (inloop vanaf 15:00)
Locatie Zimihc Theater Stefanus in Utrecht
In samenwerking met Cultuur & School Utrecht
Contactpersoon S(B)O Alexandra Flohr / 030 – 6595520 (Kunst Centraal)
Contactpersoon VSO Haike de Visser / 030 – 6595520 (Kunst Centraal)

Terugblik ‘Creatieve kracht in het speciaal onderwijs

Op woensdag 22 januari 2025 vond de inspirerende bijeenkomst ‘Creatieve kracht in het S(B)O en VSO’ plaats in het ZIMIHC theater Stefanus te Utrecht. Deze middag bracht deelnemers uit diverse clusters van het gespecialiseerd onderwijs (GO) samen om ze te leren en inspireren hoe cultuuronderwijs verankerd kan worden in hun scholen.  

Lees de terugblik

Wat organiseren we nog meer voor jou?

Cultuurnetwerken

2 apr - 19 mei 2026

Primair onderwijs

Na de online netwerkbijeenkomst in september waarin we het nieuwe cultuurjaar aftrapten, is het nu tijd om elkaar live te ontmoeten! Om kennis te delen, inspiratie op te doen en uit te wisselen over cultuureducatie op jouw school. Kijk bij jouw gemeente waar je aan kunt sluiten.

Inspiratiebijeenkomst Revolutie

23 jun 2026

Voortgezet onderwijs

Wat is de kracht van kunst in tijden van verandering? Creatieve expressie helpt leerlingen hun eigen stem te vinden: door gevoelens, ideeën en standpunten te onderzoeken en om te zetten in actie. Hoe maak je kunst- en cultuureducatie betekenisvol, zodat jongeren ervaren dat het meer is dan alleen expressie en dat hun stem ertoe doet?

Kinderboekenfeest ‘Spot aan!’

16 sep 2026

Gespecialiseerd onderwijs, Primair onderwijs

Zet het licht uit en de spot aan tijdens het Kinderboekenfeest vol podiumkunsten en verrassende verhalen! Dompel je onder in creatieve werkvormen rond het thema 'Spot aan!'. Beleef een daverende act, doe mee aan verschillende workshops en scoor een prachtig boekenpakket van 8 titels. Met een bezoek aan dit feest zet jij jouw school in de spotlight tijdens de Kinderboekenweek!

Training Cultuurcoördinator vo

13 okt 2026 - 13 apr 2027

Gespecialiseerd onderwijs, Voortgezet onderwijs

Met deze training versterkt je jouw positie als cultuurcoördinator. In zes bijeenkomsten werk je aan jouw persoonlijke ontwikkeldoel dat je meeneemt vanuit je eigen werkpraktijk. Leer bijvoorbeeld hoe je een goede inhoudelijke bijdrage levert aan het cultuureducatiebeleid van op school, hoe je het draagvlak en eigenaarschap bij collega’s, team en directie vergroot, en hoe je netwerken opzet en onderhoudt. Je gaat naar huis met een uitgewerkt plan of product, een netwerk van collega-coördinatoren en culturele partners én het landelijk erkende certificaat Cultuurcoördinator VO.

ICC-cursus

4 nov 2026 - 16 jun 2027

Gespecialiseerd onderwijs, Primair onderwijs

Wat houdt het in om de cultuurcoördinator van een school te zijn? Hoe breng je je eigen passie en plezier op je collega’s over? Vanaf november 2026 start een nieuwe groep cursisten. Krijg in acht bijeenkomsten praktische handvatten, oefen vaardigheden, verrijk je kennis en schrijf een cultuurplan voor je school.