Het Hofje van Aerden

Een hofje in Leerdam

45 minuten

  • Lesdoelen
    • Leerlingen weten wat een hofje is en waar het voor diende.
    • Leerlingen weten waarom dit hofje in Leerdam te vinden is.
    • Leerlingen weten iets over sociale voorzieningen vroeger.
  • Voorbereiding en benodigheden
Foto: mchangsp (via Flickr)
  • Heb je deze gevel weleens gezien? Weet je wat voor gebouw dit is?

    Dit is niet zomaar een gevel, maar de gevel van het hofje van Mevrouw van Aerden. Achter deze gevel ligt een binnentuin, met daaromheen allerlei huisjes. Een hofje!

Het hofje van Aerden

Dit gebouw heet Het Hofje van Mevrouw van Aerden. Of ook wel: het hofje van Aerden. Het is vernoemd naar de vrouw die het hofje heeft laten bouwen.

Een hofje is een verzameling huisjes rondom een binnenplaats of tuin. Een hofje is vaak ommuurd en heeft vaak maar één of twee ingangen. Zo wist je precies wie er binnenkwamen.

 

Hofje van Aerden
Middengasthuis in Groningen. Foto: AnRe photography (creative commons)

Hofjes in Nederland

Hofjes komen al sinds de 13e eeuw voor in Nederland. De huisjes waren bedoeld voor arme mensen, zij mochten er dan gratis wonen. We noemen dit liefdadigheidshofjes.

 

Zorgen voor de armen

Tegenwoordig kun je als je arm bent (financiële) hulp van de overheid krijgen en zijn er sociale huurwoningen waar je goedkoop kunt wonen. Vroeger was je als je arm was afhankelijk van hulp van je familie, de kerk of rijke mensen. Rijke (vaak gelovige) mensen bouwden de hofjes en lieten de armen er gratis wonen, om zo iets goeds te doen.

Er waren hofjes speciaal voor alleenstaande vrouwen of mannen, maar ook hofjes voor ouderen en gasthuizen voor zieken.

 

Mevrouw van Aerden, schilder onbekend

Mevrouw van Aerden

Het hofje in Leerdam wordt het Hofje van Mevrouw van Aerden genoemd, naar de vrouw die het hofje heeft laten bouwen: Maria van Aerden.

 

  • Biografie

    Maria van Aerden werd in 1672 geboren als Maria Ponderus. Ze kwam uit een welgesteld gezin en trouwde met Pieter van Aerden, met wie ze in Den Haag woonde. Samen kregen ze drie kinderen.

    Na het overlijden van haar man kreeg Maria een grote erfenis, met veel geld maar ook een schilderijencollectie. Haar twee zoons werkten voor de VOC en hadden daar veel geld mee verdiend.

    Toen ook haar drie kinderen overleden, bleef Maria alleen over zonder erfgenamen. Ze besloot dat na haar dood haar geld gebruikt moest worden om een hofje te bouwen. Ook de schilderijencollectie van haar man kwam daar te hangen.

    Maria overleed in 1764 op 92-jarige leeftijd. Een paar jaar later, in 1770, werd met haar geld het hofje in Leerdam gebouwd.

     

  • Wat vind je ervan dat Maria met haar geld een hofje voor armen liet bouwen? Maakt het uit dat een deel van dat geld bij de VOC is verdiend?
  • Bekijk de kaart van hofjes in Nederland. Wat valt je op?
Kaart van hofjes in Nederland
  • Op welke plekken zijn de meeste hofjes? Waarom zou dat zo zijn, denk je?

    Op de kaart zie je dat de meeste hofjes in grote steden te vinden zijn. Daar woonden veel arme mensen die een woning nodig hadden.

  • Kun je het Hofje van Aerden vinden op de kaart?
  • Maria kwam uit Den Haag, waarom werd haar hofje dan in Leerdam gebouwd?

    Maria had het hofje bedoeld voor armere mensen uit haar familie. Omdat het grootste deel van haar familie in Leerdam woonde, werd na haar dood besloten het hofje daar te bouwen.

Regels en regenten

Mensen mochten vroeger vaak gratis in een hofje wonen. Maar daarvoor moesten ze zich wel aan een aantal regels houden en zich netjes gedragen.

Eén van de regels van het Hofje van Aerden was dat er alleen alleen protestantse vrouwen mochten wonen. Zij moesten zich gedragen zoals het geloof voorschreef. Mannen waren ’s avonds niet welkom in het hofje, op één na: de binnenvader. Hij hield de bewoners in de gaten en sloot ’s avonds om 10 uur de poorten.

Het hofje werd beheerd door regenten (bestuurders van het hofje), die ook uit de familie kwamen. Zij gaven de vrouwen elke maand 6 gulden om van te leven en in de winter turf om hun huisje te verwarmen. Op de geboorte- en sterfdag van Maria kregen de bewoners een fles witte wijn, vlees en een brood.

De betalingen aan de bewoonsters werden netjes bijgehouden.
  • Wat vind je van de regels van het hofje?
Wist je dat... het hofje nog steeds beheerd wordt door regenten, die verre familie zijn van mevrouw Van Aerden?

Het hofje nu

Veel hofjes in Nederland worden nog bewoond. Ook die in Leerdam. Daar mogen nog steeds alleen maar vrouwen wonen. Naast dat de huisjes nog steeds bewoond worden, is het hofje ook een museum en wordt het verhuurd voor evenementen en feesten.

De volgende les gaan jullie naar het hofje!