Een hofje in Leerdam

Lesdoelen
- Leerlingen weten wat een hofje is en waar het voor diende.
- Leerlingen weten waarom dit hofje in Leerdam te vinden is.
- Leerlingen weten iets over sociale voorzieningen vroeger.
Voorbereiding en benodigheden

Heb je deze gevel weleens gezien? Weet je wat voor gebouw dit is?

Dit is niet zomaar een gevel, maar de gevel van het hofje van Mevrouw van Aerden. Achter deze gevel ligt een binnentuin, met daaromheen allerlei huisjes. Een hofje!

Het hofje van Aerden

Dit gebouw heet Het Hofje van Mevrouw van Aerden. Of ook wel: het hofje van Aerden. Het is vernoemd naar de vrouw die het hofje heeft laten bouwen.

Een hofje is een verzameling huisjes rondom een binnenplaats of tuin. Een hofje is vaak ommuurd en heeft vaak maar één of twee ingangen. Zo wist je precies wie precies wie er binnenkwamen.

foto hofje bovenaf

Hofjes in Nederland

Hofjes komen al sinds de 13e eeuw voor in Nederland. In de huisjes woonden vaak arme mensen, bijvoorbeeld ouderen of alleenstaande vrouwen. Deze hofjes werden vaak gebouwd door rijke mensen, om iets goeds te doen voor armere mensen. We noemen dit liefdadigheidshofjes.

Zorgen voor de armen

Als je nu arm bent, krijg je vaak (financiële) hulp van de overheid. Of er zijn organisaties en stichtingen die je kunnen helpen. Vroeger werd dit niet door de overheid gedaan, maar werd het zorgen voor mensen die het moeilijk hebben gezien als taak voor rijke mensen of de kerk. Rijke (vaak gelovige) mensen bouwden de hofjes en lieten de armen er gratis wonen, om zo iets goeds te doen. Vaak moesten de bewoners dan ook bij een bepaald geloof horen.

Er waren hofjes speciaal voor alleenstaande of arme vrouwen of mannen of ouderen.

Bekijk de kaart van hofjes in Nederland. Wat valt je op?

Kaart van hofjes in Nederland

Kun je het Hofje van Aerden vinden?
Op welke plekken zijn de meeste hofjes? Waarom zou dat zo zijn, denk je?

Op de kaart zie je dat de meeste hofjes in grote steden te vinden zijn. Daar woonden veel arme mensen die een woning nodig hadden.

Het hofje in Leerdam wordt het Hofje van Mevrouw van Aerden genoemd, naar de vrouw die het hofje heeft laten bouwen: Maria van Aerden.

Biografie

Maria van Aerden werd in 1672 geboren als Maria Ponderus. Ze kwam uit een welgesteld gezin en trouwde met Pieter van Aerden, met wie ze in Den Haag woonde. Samen kregen ze drie kinderen. Na het overlijden van haar man kreeg Maria een grote erfenis, met veel geld maar ook een schilderijencollectie.

Haar kinderen overleden al vroeg, dus bleef Maria alleen over zonder erfgenamen. Ze besloot dat na haar dood haar geld gebruikt moest worden om een hofje te bouwen. Ook de schilderijencollectie van haar man kwam daar te hangen. Maria overleed in 1764 op 92-jarige leeftijd. Een paar jaar later, in 1770, werd met haar geld het hofje in Leerdam gebouwd.

Maria van Aerden woonde in Den Haag. Waarom werd haar hofje dan niet daar gebouwd, maar in Leerdam?

Maria had het hofje eigenlijk bedoeld voor armere mensen uit haar familie. Omdat het grootste deel van haar familie in Leerdam woonde, werd besloten het hofje daar te bouwen.

Regels en regenten

De vrouwen mochten gratis in het hofje wonen, maar moesten zich daarvoor wel aan een aantal regels houden. Eén van de regels van het hofje van mevrouw van Aerden was dat er alleen alleen protestantse vrouwen mochten wonen. Ook moesten ze ’s avonds vóór 10 uur ’s weer binnen zijn. Vanaf dat moment werden de poorten gesloten. Mannen waren niet welkom in het hofje, op één na: de binnenvader. Hij hield de bewoners in de gaten en sloot ’s avonds de poorten.

Het hofje werd beheerd door regenten (bestuurders van het hofje), die ook uit de familie kwamen. Zij gaven de vrouwen wat geld om van te leven. De bewoonsters leefden geen luxe leven. Ze woonden in kleine huisjes, met een beneden verdieping met bedstee (zie foto), een kleine bovenverdieping en een keldertje. Er zat geen keuken, toilet of badkamer in het huis. De vrouwen deelden een keuken en er was een gedeeld toilet op de binnenplaats.

Wat vind je van de regels van het hofje?

Wist je dat... het hofje nog steeds beheerd wordt door regenten, die verre familie zijn van mevrouw Van Aerden?

Veel hofjes in Nederland worden nog bewoond. Ook die in Leerdam. Daar wonen nog steeds alleen maar vrouwen.

Naast dat de huisjes nog steeds bewoond worden, is het hofje ook een museum en is het te huur voor evenementen en feesten.

Zou jij het leuk vinden om in zo'n hofje te wonen? Waarom wel/niet?

Ben je nieuwsgierig geworden naar wat zich achter deze gevel bevindt? In de volgende les gaan jullie naar het hofje