Betekenisvolle ervaringen met kunst en cultuur voor ieder kind

Inclusieve cultuureducatie begint bij een simpele maar krachtige overtuiging; alle kinderen hebben recht op betekenisvolle ervaringen met kunst en cultuur. Alexandra Flohr zet zich als projectleider gespecialiseerd onderwijs in om cultuureducatie toegankelijk te maken voor een zeer uiteenlopende groep leerlingen.

Met de regeling Iedereen doet mee investeert de provincie Utrecht extra geld in het versterken van cultuureducatie in het gespecialiseerd onderwijs. “Als partnerorganisatie van de provincie hebben wij hierdoor meer tijd en middelen om scholen samen met uiteenlopende partners te ondersteunen”, aldus Alexandra.

Een brede doelgroep vraagt om een brede blik

Iedereen doet mee omvat niet alleen het speciaal onderwijs. Alexandra: “De doelgroep waarmee wij werken is heel breed”. Het gaat om kinderen en jongeren uit alle clusters van het gespecialiseerd onderwijs, van leer- en gedragsproblemen tot een visuele beperking of autisme. Maar ook om reguliere scholen die een zorggroep of taalklas hebben. Daarnaast werkt Kunst Centraal ook met scholen in kwetsbare wijken, waar leerlingen door armoede of een taalbarrière een grotere kans hebben op een ontwikkelingsachterstand. “We zien dat zij minder in aanraking komen met cultuureducatie dan hun leeftijdgenoten in het reguliere onderwijs. Deze scholen hebben vaak andere prioriteiten, een hoge werkdruk en complexe ondersteuningsvragen. Juist daar vraagt cultuureducatie om maatwerk, tijd en vertrouwen. Door samen op te trekken en aan te sluiten bij wat er al is, maken we mogelijk dat echt iedereen mee kan doen.”

Meedoen op een manier die past

Een belangrijke ambitie is: leerlingen en scholen zoveel mogelijk mee laten doen met programma’s en lessen uit het Kunstmenu en Cultuurprogramma, maar dan op een manier die bij hen past. Soms vraagt dat om een kleine aanpassing, zoals het weglaten van onderdelen die teveel prikkels geven. Soms is extra begeleiding nodig. Omdat de klassen vaak kleiner zijn, is programmeren kostbaarder per voorstelling. Vanuit de regeling kunnen we deze meerkosten nu aanvullen.

Aansluiten bij belevingswereld en mogelijkheden

Een mooi voorbeeld is de samenwerking met de Bartiméus de Bosschool in Doorn, een cluster 1*-school voor leerlingen met een visuele beperking. Veel leerlingen hebben 1-op-1 zorg nodig en zijn niet mobiel. “Voor deze school scoutten we een voorstelling van Jeugdtheater Zuidoost. Deze groep had veel ervaring met alle clusters van het gespecialiseerd onderwijs, maar nog niet met cluster 1. Er ontstond een co-creatie: de makers verdiepten zich in de doelgroep, spraken met leerkrachten en pasten hun voorstelling aan”, vertelt Alexandra. Het resultaat is een programma dat aansluit bij de belevingswereld en mogelijkheden van de leerlingen en ook inzetbaar is op andere scholen. De school doet na deze positieve ervaring nu mee met het Kunstmenu. Dit betekent dat zij de komende jaren nieuwe, multisensorische voorstellingen van ditzelfde gezelschap krijgen. Ook het lesmateriaal is aangepast. Zo is het verhaal visueel gemaakt met afbeeldingen en picto’s en zijn er geluidsopnames van de muziek.

Maatwerk

Dit voorbeeld laat zien hoe wij werken. Er bestaat geen standaard aanpak. “We kijken steeds opnieuw naar wat er in de praktijk nodig is”, vertelt Alexandra. We zoeken naar projecten die aansluiten bij de mogelijkheden van leerlingen en hun leefwereld. Wat kunnen zij aan, wat hebben zij nodig om kunst en cultuur niet alleen te zien, maar ook te begrijpen en te beleven? En wat vraagt dat van scholen en culturele partners?”

Deskundigheid versterken

Naast het aanbod voor leerlingen investeren we in de deskundigheid van leerkrachten en culturele partners. Netwerkbijeenkomsten zoals Creatieve Kracht bieden ruimte voor ontmoeting, kennisdeling en inspiratie. In 2025 zijn we gestart met werken via de Route Cultuureducatie. Met praktische tools en schoolbegeleiders ondersteunen we scholen bij het versterken van hun cultuuronderwijs, bijvoorbeeld door samen een cultuurplan te maken of draagvlak te creëren binnen het team. Voor sommige scholen is het een eerste kennismaking met cultuureducatie, andere scholen hebben al wat stappen gezet. Alexandra: “Een mooi voorbeeld is de Berg en Bosch School uit Houten. Met bevlogen cultuurcoördinatoren, maar ook de nodige voorzichtigheid, groeide het vertrouwen stap voor stap. Dit leidde uiteindelijk tot deelname aan het Kunstmenu, met een kleine aanpassing, namelijk het vervangen van een voorstelling in een vol theater door een voorstelling op school.”

De verbinding zoeken

Inclusieve cultuureducatie vraagt om samenwerking. Er zijn al veel mooie initiatieven en daarom zoeken we de verbinding met culturele partners, scholen en zorg- en welzijnsorganisaties. Zo zorgen we er samen voor dat ieder kind, ongeacht achtergrond of ondersteuningsbehoefte, kan meedoen en betekenisvolle ervaringen met kunst en cultuur opdoet.

Geïnspireerd geraakt en wil je weten wat Kunst Centraal voor jouw school kan betekenen? Lees hier meer over ons gehele aanbod voor het GO of neem contact op met Alexandra Flohr via alexandra.flohr@kunstcentraal.nl

*Clusters:  
Clusters zijn vier groepen die het onderwijs organiseren op basis van de specifieke onderwijsbehoeften van leerlingen: Cluster 1 (visueel), Cluster 2 (auditief/spraak-taal), Cluster 3 (lichamelijk/verstandelijk/ziekte), en Cluster 4 (gedrag/psychiatrisch), met elk gespecialiseerde expertise voor die problematiek.