-
Lesdoelen
Leerlingen onderzoeken de relatie met water in hun woonplaats door de tijd heen
leerlingen kunnen benoemen hoe het wonen aan het water invloed heeft (gehad) op het karakter van hun woonplaats
Leerlingen weten wat er nu nog te zien en ervaren is dat te maken heeft met het verleden
Woonplaatsen
Bekijk onderstaande foto’s en beantwoord de vraag.
Wonen aan het water
Van oudsher wonen mensen al graag aan het water. Al in de prehistorie woonden mensen aan de oevers van rivieren. Ook de Romeinen bouwden hun forten langs de rivier de Rijn. Later groeiden deze plekken uit tot de dorpen en steden die we nu kennen.
Leven van het water
In de 15e eeuw ontstond Spakenburg als een dorp bij een klein riviertje, de Spakenburger Gracht. Vanaf hier gingen mensen naar de Zuiderzee om te vissen. De Zuiderzee is nu het IJsselmeer. De verbinding met de Zuiderzee heeft een belangrijke rol gespeeld in de geschiedenis van Spakenburg.
Visserij
Het dagelijks leven in het dorp draaide om de visserij. De meeste mensen werkten als visser of verdienden op een andere manier geld met de visserij.
De haven was een belangrijke plek in het dorp. In de 19e eeuw werkten zo veel mensen als visser, dat er een tweede haven moest komen. De vloot bestond toen uit ruim 200 schepen!
Op de Zuiderzee werd voornamelijk met botters gevaren. In de Museumhaven kun je er nog een paar zien liggen.
Vrouwen in Spakenburg
Het varen met de botters en het vissen op de Zuiderzee werd voornamelijk door mannen gedaan. De vrouwen van de vissers bleven achter en zorgden voor de kinderen. Maar ook zij hadden een belangrijke rol in de visserij. Zo werkten ze mee in het bereiden, roken en verkopen van de vis. En ze herstelden kapotte visnetten.
De ramp van 1916
Wonen aan het water had ook nadelen. Spakenburg kreeg vaak te maken met overstromingen. In 1916 was de laatste grote watersnoodramp. Van 13 op 14 januari werd het gebied rondom de Zuiderzee getroffen door hoog water, veroorzaakt door een grote storm.
Bekijk de video over de Watersnoodramp.
Bekijk hier de video (duur: 13 minuten)
Wat is er nu nog zichtbaar?
Na de afsluiting van de Zuiderzee veranderde het leven in Spakenburg en liep de visserij terug. Toch is er nog veel te zien en beleven dat herinnert aan het vissersverleden.
Dit noemen we cultureel erfgoed. Dat zijn gebouwen, plekken, spullen, verhalen en tradities uit het verleden, die we willen bewaren voor de toekomst. Omdat het iets zegt over waar je vandaan komt en wie je bent.
Gebouwd erfgoed
Op de foto’s hieronder zie je een aantal plekken of gebouwen die ons nu nog herinneren aan het vissersverleden.
Op de dijk tussen de Oude Haven en de Nieuwe Haven staan visserswoningen en gebouwen die iets te maken hadden met de visserij. In Museum Spakenburg ervaar je hoe een vissersgezin woonde en kun je zien hoe vissen gerookt werden. De haven is nu de Museumhaven, waar je de oude schepen kunt zien liggen en een stukje mee kunt varen. Ook kun je nog de Visafslag bezoeken, de plek waar vis verhandeld werd.
Levend erfgoed
Naast gebouwen en objecten bestaat er ook ‘levend’ erfgoed. Dat zijn gewoonten, gebruiken en tradities die in leven worden gehouden doordat mensen ze doorgeven.
Er zijn verschillende organisaties die dit erfgoed doorgeven. De musea, Historische Vereniging Bunscote en Vereniging de Bruine Vloot zorgen ervoor dat de verhalen over vroeger doorverteld worden en dat de kennis over de boten en visserij bewaard en doorgegeven wordt. Bij de botterwerf uit 1750 kun je nog steeds ervaren hoe oude schepen werden gemaakt. En tijdens de Visserijdag en de Spakenburgse dagen beleef je weer even hoe het leven was vóór de afsluiting van de Zuiderzee.
Touw
In de volgende les komt er een kunstenaar in de klas om met jullie samen een kunstwerk te maken. Dit doen jullie met materiaal dat heel belangrijk was voor de visserij: touw.
Touw werd gebruikt om netten mee te maken, om zeilen van de botters mee te bevestigen en om de schepen mee aan te leggen. De visserij kon eigenlijk niet zonder touwen. Touwen werden gemaakt van natuurlijke materialen zoals hennep en vlas. In de omgeving van Oudewater werden veel touwen ‘geslagen’. Dat is het draaien van de touwdraden zodat het een sterk touw wordt.
Tijdens de wintermaanden kon er minder of soms helemaal niet worden gevist. In die periode konden de vissers de kapotte netten herstellen. Dat noemen we boeten.
Gebruik het erfgoed van Spakenburg als inspiratiebron voor jullie touwkunstwerk!